
Co, skąd i dlaczego, czyli a bon entendeur salut!
Codziennie używamy różnych, różniastych powiedzeń, powiedzonek, które niby rozumiemy, niby używamy, niby znamy – a bo babcia tak mówiła! A że babcia się zna i babcia ma rację, to wiadomo – babci trzeba słuchać. Dlatego dziś prezentujemy trzy powiedzonka z naszego cyklu, którymi można „zaszpanować” na niedzielnym obiedzie. Przytoczone wyjaśnienia ich pochodzenia są anegdotycznymi opowieściami z pierwotnego tekstu, a nie udokumentowanym rozstrzygnięciem etymologicznym.
Na szarym końcu
Kiedy zastosować? Idealne powiedzonka na rodzinny obiad, gdy siedząc przy stole, masz daleko, by sięgnąć po… schabowego. I wtedy właśnie jesteś na szarym końcu (stołu).
Przytoczona anegdota: Otóż – sięgając do korzeni szlacheckich (tak, poczujmy się wyjątkowo), trzeba wspomnieć, że przy stołach panowała ściśle określona hierarchia. Najdostojniejsi goście wystrojeni byli w czerwone stroje. Odzienia te, farbowano. A że barwnik do uzyskania koloru czerwonego był bardzo drogi, stać na niego było tylko najzamożniejszych. I dlatego na końcu siedzieli biedniejsi w żupanach z niefarbowanej wełny, czyli w szarych odcieniach.
Wyrwać się jak filip z konopi
Kiedy zastosować? Pozostając w konwencji obiadu i schabowego, doskonałe powiedzenie by huknąć na łakomego wujka, który nim przełknie pierwszy kęs, rozpoczyna dyskusję o aktualnej sytuacji politycznej, gdy wszyscy zachwycają się Puszkiem babci (nieważne czy psem, czy kotem).
Przytoczona anegdota: Otóż – w żartobliwej wersji opowieści myśliwy tłumaczy, że „filip” to dawne określenie zająca. Według tej opowieści psy goniące zająca miały gubić trop w intensywnie pachnących konopiach. I co mądrzejszy zając wyczekiwał odpowiedniego momentu, by przetrwać. Te mniej mądre –wiadomo – wyrywały się jak filip z konopi i… po nich!
Musztarda po obiedzie
Kiedy stosować? Właśnie po… obiedzie. Gdy już ten wujek wzgardzi Puszkiem i spożyje wszelkie możliwe potrawy, które przygotowała babcia, wypnie brzuch, jako oznakę szczęścia i tego, że ani okruszka w siebie nie wciśnie, a babcia przynosi serniczek, szarlotkę, lody dla wnusia itd., może śmiało zakręcić wąsem i rzec to właśnie powiedzonko.
Przytoczona anegdota: Otóż… Wiąże się ono z anegdotą, w którą wplątany jest sam Napoleon. W tej wersji anegdoty goście nie wiedzieli, jak podawać musztardę, i postawili ją na stole dopiero po daniu głównym. Nie wyciągajmy z tego wniosku, że dopiero wojny napoleońskie przyniosły musztardę do Polski. Podobno (bo nie pamiętam, czy tak było), gdy Napoleon zauważył takie „barbarzyństwo” podczas jednego z przyjęć, miał krzyknąć: „Ależ to jest musztarda po obiedzie!”
I na tym kończymy pierwszą część ciekawostek. Przydadzą się Wam przedstawione powiedzonka? Spróbujcie zaskoczyć wąsatego wujka przy obiedzie lub zapytać babcię, czy dziadek polował na zające 🙂
Chcesz dowiedzieć się więcej? Skontaktuj się z nami.
W codziennym użyciu „musztarda po obiedzie” opisuje coś, co pojawiło się zbyt późno, aby pomóc. Takie znaczenie wskazuje także ciekawostka językowa Narodowego Centrum Kultury. Przy tłumaczeniu powiedzenia ważniejsze jest jego zastosowanie niż dosłowny obraz jedzenia.